معرفی کتاب:تاریخ برامکه

"تاریخ برامکه"،عنوان کتابی است تالیف ابوالقاسم بن غسان به زبان عربی که ترجمه فارسی آن منسوب به محمد بن حسین بن عمر هروی می باشد.استاد عبدالعظیم قریب که از اساتید زبان و ادب فارسی بوده، این کتاب را در سال 1312 با افزودن مقدمه ای بسیار مفصل و جامع درباره برمکیان،تصحیح نموده و هم اکنون انتشارات اساطیر پس از گذشت بیش از 70 سال از چاپ نخست،آن را تجدید چاپ و منتشر نموده است.

موضوع کتاب درباره خاندان برمکیان یا برامکه یا آل برمک می باشد.خاندان برامکه یکی از خاندان های نجیب و شریف ایرانی بودند که در دوره خلافت سفاح و منصور و مهدی و هارون الرشید عباسی به عنوان وزیر و امیر و کاتب و ندیم خلفا انجام وظیفه می کردند.از جمله افراد سرشناس این خاندان یحیی برمکی و دو فرزندش جعفر و فضل برمکی بودند که در دستگاه هارون الرشید قدرت و نفوذ بسیار داشتند.دلایل شهرت این خاندان ثروت،سخا،فتوت،فضل، کاردانی و لیاقت بوده و موجبات شوکت و افتخار و عظمت کشور کهن سال ایران را فراهم نمودند.

عنوان برامکه و برمکی در شهرت و نام آنها به سبب انتساب جد آنها،خالد برمکی،به برمک (از ریشه سانسکریت پراموکها،به معنی رئیس)که عنوان عمومی متولیان معبد بودایی نوبهار در بلخ بوده، می باشد.

درباره علت سقوط این خاندان ،کشته شدن جعفر برمکی و محبوس شدن پدر و برادرش،مباحث بسیاری مطرح می باشد از جمله:داستان رابطه جعفر برمکی و خواهر هارون الرشید،عباسه،که در صحت آن تردید بسیار است و همچنین اتهاماتی چون آتش پرستی و زندقه و البته ازدیاد قدرت و ثروت و نفوذ و مقبولیت این خاندان که به نظر می رسد این موارد اخیر سبب حسد خلیفه و مهم ترین دلیل سقوط این خاندان بوده است.

معرفی کتاب:طبقات ناصری جلد اول و دوم

"طبقات ناصری"،عنوان کتابی است به زبان پارسی که توسط قاضی منهاج سراج جوزجانی در قرن هفتم و در شهر دهلی تالیف گردیده است.استاد عبدالحی حبیبی قندهاری در سال 1341این کتاب را با افزودن تعلیقاتی،تصحیح و مقابله نموده اند و انتشارات اساطیر آن را به تازگی روانه بازار نشر کرده است.

موضوع کتاب "طبقات ناصری"،که یکی از مهم ترین و معروف ترین کتب تاریخی زبان پارسی است،تاریخ اسلام و ایران از آغاز تا خروج مغول می باشد.این کتاب مشتمل بر 23 طبقه می باشد و به ذکر پادشاهان ایران و اسلام و هند و خاقان مغول پرداخته است که برخی از این طبقات عبارتند از:انبیاء،خلفای راشدین،بنی امیه،بنی عباس،ملوک عجم،طاهریان،صفاریان،سامانیان،سلجوقیان،ملوک کرد،خوارزمشاهیان و ....

ابو عمر منهاج الدین عثمان یا منهاج سراج ،ملقب به صدر جهان،این کتاب را به نام ممدوح خود ناصرالدین محمود ابن التتمش که از سلاطین هند بوده،نامگذاری کرده است.منهاج سراج علاوه بر امر تاریخ نگاری،قاضی بوده و به فارسی و عربی نیز شعر می سروده است.او از پیروان سلسله چشتیه هند بوده.

معرفی کتاب:شور خدا جلد اول و دوم

مجموعه دو جلدی "شور خدا" شرحی است برشش دفتر مثنوی معنوی مولوی،نوشته استاد ابوالقاسم پرتو که انتشارات اساطیر آن را منتشر نموده است.

نکته قابل توجه درباره این شرح،سره بودن نثر آن و عدم استفاده از واژگان عربی و بیگانه می باشد.از این رو، این شرح جدای از شیوایی و شورانگیز بودنش،منبع بسیار مفیدی برای پژوهشگران حوزه زبان پارسی می باشد.
شایان ذکر است استاد ابوالقاسم پرتو پیش تر بیش از سه هزار واژه بیگانه را که وارد زبان پارسی شده به همراه برابرهای پارسی آن در مجموعه ای سه جلدی با نام "واژه یاب"جمع آوری که این کتاب نیز توسط انتشارات اساطیر چاپ شده است.

معرفی کتاب:دیوان امیر معزّی

کتاب حاضر مجموعه اشعار "امیر الشعرا ابوعبدالله محمد بن عبدالملک نیشابوری" متخلص به "معزّی" می باشد.این کتاب توسط استاد عباس اقبال آشتیانی تصحیح و انتشارات اساطیر با افزودن شرح حالی از مصحح به قلم استاد ایرج افشار،حواشی مرحوم بهمنیار بر نسخه شخصی خود که توسط استاد سیروس شمیسا گردآوری شده و همچنین مقاله ای از پروفسور امیرحسین عابدی که در بر گیرنده ابیات ناشناخته امیر معزّی می باشد،آن را به زینت طبع آراسته و منتشر خواهد کرد.

امیر معزّی از شعرای نامدار قرن ششم و ایام سلطنت سلجوقیان می باشد.او متولد نیشابور و فرزند عبدالملک برهانی شاعر می باشد.امیر معزّی بیشتر عمر خود را در دربار سلطان ملکشاه سلجوقی گذراند و به فرمان پادشاه تخلص خو را از لقب او که"معزالدنیا و الدین"بودگرفت و البته ملقب به "امیر الشعرا"نیز بود.پس از فوت ملکشاه،امیر معزّی،امیرالشعرای دربار سلطان سنجر شد.

دیوان اشعار امیر معزّی در حدود18500بیت شعر را شامل می شود.قالب های شعری او غزل،قظعه و خصوصاً قصیده می باشد.اشعار او ساده و خالی از تکلف می باشد و بعضاً در آنها اندرز،حکمت و توحید نیز دیده می شود.از جمله خصوصیات جالب توجه دیوان امیر معزّی این است که نخست این اشعار در بر گیرنده حوادث و رویدادهای تاریخی پنجاه و پنج سال از ایام سلطنت سلاجقه می باشد.چرا که امیر معزّی بطور پیوسته همراه و در ارتباط با پادشاهان،امرا و وزرای سلجوقی بوده و درباره تمامی فتوحات،انتصابات شعر می سروده است.و نکته دوم این که در این اثر در حدود 200 نام جغرافیایی ذکر شده است از این رو می تواند یکی از منابع ارزشمند در حوزه جغرافیای تاریخی ایران روزگار سلجوقی باشد.

برخی از علما،شعر امیر معزّی را متوسط،سست و خالی از فکرنو و معنی تازه و او را شاعری سطحی و مقلد شاعرانی چون غزنوی،عنصری و فرخی می دانند.همچنین او را شاعری درباری خوانده اند.

در خصوص ایراد اول شایان ذکر است که برخی شعر را صرفاً حکمی،عرفانی و مشتمل بر پند و اندرز و نیازمند شرح و تفسیر می دانند.حال آنکه شاعر نه حکیم است،نه عارف و نه نصیحتگر.شعر باید که از دل برآید بر دل نشیند،حال مضمون آن هرچه که می خواهد باشد.نظامی عروضی درباره شعر امیر معزّی می گوید:"از عذب گویان و لطیف طبعان عجم یکی امیر الشعرای معزّی بود که شعر او در طلاوت و طراوت به غایت است و از روانی وعذوبت به نهایت".

اما در خصوص ایراد دوم نیز باید گفت که هنر ایرانی،به معنای عام،از آغاز با دربار در ارتباط بوده و این امر منحصر به امیر معزّی نمی شود و اغلب شعرای ایران به غیر از حضرت فردوسی و حکیم ناصر خسرو به نوعی با دربار در ارتباط بوده اند و البته چاره ای جز این هم نداشته اند.هر چند که به نظر می رسد دربارهای ایران در بسط و گسترش هنر ایرانی نقش موُثری داشته اند و هنر ایرانی در دربارهای ایران رشد و نمو پیدا کرده است.

نکته آخر در خصوص شیوه تصحیح این اثر:استاد عباس اقبال آشتیانی برای تصحیح این دیوان از سه نسخه که قدیمی ترین آنها مربوط به عهد صفویه است ،استفاده کرده اند.

بخت بد

شب شد و دوباره خوابم نمی برد

نقش خیالت ز یادم نمی برد

پا بسته به عشق و مفتون مهر تو

دو پایم به جایی راهم نمی برد

ویرانه کرده ای دل دلداده ام

ولی جز عشق تو جانم نمی برد

غزال من!من غزل خوان عشقتم

ناز و عتابت ز پایم نمی برد

استاده ام چو مردان ره به راهت

بخت بدم ره به یارم نمی برد

حسین جربزه دار-شب یلدا-آذر89

معرفي كتاب : نزهة القلوب

"نزهه القلوب"،كتابي است درباره هيئت و جغرافيا به زبان فارسي كه حمدالله مستوفي قزويني آن را در سال 740ه.ق تاليف و گاي ليسترانج آن را تصحيح و تحشيه نموده و انتشارات اساطير به تازگي آن را منتشر و روانه بازار نشر كرده است.

كتاب حاضر مشتمل است بر يك فاتحه،سه مقاله و يك خاتمه:1)فاتحه مشتمل بر يك مقدمه،در ذكر ترتيب ابداع افلاك و نجوم و عناصر و ... و يك ديباچه در ذكر ربع مسكون و شرح طول و عرض و صفت اقاليم و وصف اطراف آن.2)مقاله اول درباره تكوين مواليد ثلاثه معادن و نبات و حيوان،مقاله دوم در ذكر انسان و مقاله سوم كه مهم ترين بخش كتاب نيز مي باشد درباره بلدان و ولايات و بقاع است كه خود مشتمل بر چهار قسمت است:الف)در ذكر حرمين شريفن،ب)شرح احوال ايران زمين مشتمل بر يك مطلع در شرح تقسيم و طول و عرض و حدود قاصي و قبله بلاد ايران و چگونگي آب و هوا و بنياد عمارات و مشخصات و صفات ساكنان در20باب و يك مخلص در ضبط راه ها،نهر ها و عيون و اشجار و كوه ها و معادن در 5فصل،پ)ذكر بلادي كه اگرچه جزء ايران نيستند اما حكام ايران آنها را ساخته اند،ت)ذكر عمارات عاليه مشهور كه در ديگر ولايات ربع مسكون است و از معظمات ابنيه.3)و خاتمه كتاب در ذكر عجايبي است كه در ساير ولايات ربع مسكون است.

و اما درباره حمدالله مستوفي:او شاعر،مورخ و جغرافيا نويس ايراني در قرن 8ه.ق و اهل قزوين بوده است.افراد خاندانش غالبا مستوفيان و متصديان امور ديواني بوده اند و او نيز مدتي به عنوان متصدي ماليات قزوين.،زنجان،ابهر و طارمين انجام وظيفه مي كرده است.از آثار او سه كتاب باقي مانده است:"تاريخ گزيده" ،"ظفرنامه" كه تاريخ منظومي است به وزن شاهنامه و "نزهة القلوب"َ

معرفي كتاب : ديوان اثيرالدين آخسيكتي

كتاب حاضر،همانطور كه از نام آن پيداست،ديوان اشعار اثيرالدين آخسيكتي مي باشد كه مرحوم دكتر ركن الدين همايون فرخ ضمن افزودن شرح حال مفصل و مقايسه ايشان با شاعران معاصر و بيان نظرات برخي از بزرگان ادب فارسي درباره ايشان،متن اشعار را از مقايسه هست ديوان و منتخب و دو جنگ گردآوري،تصحيح و مقابله نموده است و انتشارات اساطير به تازگي آن را منتشر نموده است.

اثير الدين آخسيكتي شاعر پارسي گوي معروف قرن ششم ه.ق و منسوب به آخسيتك از فرغانه مي باشد.او در شعرش خود را "اثير" و "اثير آخسيكتي" ناميده،ليكن تذكره نويسان از او با نام اثيرالدين آخسيكتي نام برده اند.او رياضي،حكمت،طب،نجوم،منطق،فقه،اصول،كلام مي دانسته و بر ادبيات عرب تسلط داشته است.اثيرالدين در قالب هاي شعري قصيده،غزل،قطعه و رباعي شعر مي سروده است.شعر اثير،همانطور كه شيوه رايج روزگار او بوده،برخوردار از مغلق گويي،استعمال لغات مهجور عربي و فارسي و به كار بردن اصطلاحات فلسفي،حكمي،نجوم و الهيات مي باشد.هرچند كه اثير كوشيده تا آنجا كه مقدور بوده خود را از اين قيد برهاند و سخن خود را با زباني ساده بيان دارد.سبك اثير تركيبي از سبك خراساني و عراقي مي باشد.او با تلفيق جلال و شكوه و طنين سبك خراساني با لطافت و رواني و ملاحت سبك عراقي،سبك جديدي را به وجود آورده كه بسيار دلنشين و مطبوع است.او از استعارات و تشبيهات و معاني دور از ذهن خصوصا در غزل سرايي دوري نموده است.به نظر مي رسد اثير از برخي شعرا چون خاقاني،انوري ابيوردي و سنايي متاثر بوده است.او خصوصا در غزل پيرو نحوه تفكر عرفاني سنايي غزنوي مي باشد.و در پايان رباعي از اثيرالدين:

دل،بر تو بدل،نمي گزيند،چه كنم

جزء با غم تو،نمي نشيند،چه كنم

وين ديده كه امروز تورا مي بيند

فردا ،كه مبادا كه نه بيند،چه كنم

معرفي كتاب : اشعار عاميانه ايران در عصر قاجاري

كتاب حاضر مجموعه اي است از اشعار عاميانه ايران يا به اصطلاح علمي"فولكلوريك"كه در خلال سال هاي واپسين سلطنت ناصرالدين شاه قاجار(از1264تا1313ه.ق برابر با سال هاي 1845تا1896م)در بين مردم كوچه و بازار رايج بوده و مطربان،خوانندگان،نوازندگان و مقلدان دوره گرد آن ها را در عروسي ها ،ختنه سوران ها و مجالس سور و سرور طبقات عامه مردم و احيانا در بزم هاي خصوصي خواص مي خوانده اند.به دليل فولكلور بودن اين اشعار نمي توان سال دقيق انشاء،انتشار و سراينده آن ها را در كتاب ها و تذكره ها جستجو كرد.از آنجا كه اشعار عاميانه،زبان حال مردم كوچه و بازار مي باشد و اين مردم به اصول و قواعد شعر آشنا نيستند،اين اشعار فاقد قواعد عروضي است.الهام بخش اين مردمان در سرودن شعر تحولات و تغييرات نامساعد اجتماعي،سياسي و اقتصادي مي باشد.

اين اشعار را محقق روسي، والنتين آلكسي يويچ ژوكوفسكي، در طي اقامت چند ساله خود در ايران و با حضور در شهرهاي مختلف از زبان مردم شنيده و در قالب كتابي گردآوري كرده است و مرحوم دكتر عبدالحسين نوايي ضمن افزودن توضيحاتي ، نسخه اوليه اين اشعار را تصحيح نموده است.

اين كتاب نخستين بار در سال 1382توسط انتشارات اساطير به چاپ رسيد و هم اكنون چاپ دوم اين اثر روانه بازار نشر گرديده است.

معرفی کتاب : آیین فتوت و جوانمردی

عنوان کتابی است تالیف استاد اسماعیل حاکمی،که انتشارات اساطیر به تازگی چاپ دوم آن را روانه بازار کرده است. همانطور که از نام آن آشکار می باشد،موضوع آن فتوت و جوانمردی می باشد.مولف در این کتاب ضمن برشمردن آیین فتوت و جوانمردی،طبقات گوناگون فتیان را مطرح و درباره فتوت نامه نویسی نیز توضیحاتی ارائه کرده است.در این کتاب نمونه هایی از داستان های مرتبط با جوانمردان و عیاران ارائه و از جوانمردان مشهوری چون:حمزه بن آذرک،هشام بن حکیم،ابو مسلم خراسانی و یعقوب لیث صفاری سخن به میان آمده و در ادامه، استاد حاکمی بطور مفصل به یعقوب لیث و زندگی وی پرداخته و در پایان کتاب نیز مقالاتی از استاد عبدالحسین زرینکوب و سعید نفیسی درباره موضوع فتوت و جوانمردی اضافه کرده است.

با توجه به این که فتوت و جوانمردی یکی از جنبه های مهم عرفان و تصوف ایرانی می باشد،به نظر می رسد که این کتاب منبع بسیار ارزشمندی در این خصوص باشد.
شایان ذکر است که انتشلرات اساطیر پیشتر کتابی با نام"فتوت نامه"،تالیف میر سید علی همدانی به کوشش عبدالکریم جربزه دار را در ارتباط با موضوع فتوت و جوانمردی منتشر کرده است که این کتاب نیز تا کنون سه مرتبه به چاپ رسیده و مورد استقبال علاقمندان قرار گرفته است.

معرفی کتاب : شناخت اساطیر ایران

کتاب حاضر نوشته جناب جان راسل هینلز،دین پژوه و اسطوره شناس معاصر،می باشد.این کتاب را استاد باجلان فرخی،از پژوهشگران حوزه اسطوره شناسی و مردم شناسی،در سال 1383ترجمه و با افزودن دانسته ها و تحقیقات خود،کتابی ارزشمند و جامع را در خصوص اساطیر ایران ترجمه و تالیف و انتشارات اساطیر نیز آن را منتشر نمود و اکنون نیز چاپ سوم این کتاب توسط انتشارات اساطیر روانه بازار نشر گردیده است.

این کتاب شامل مباحثی چون کیش خدایان،قهرمانان ایزدی،اساطیر زرتشتی،زروان گرایی،اساطیر مانوی،اساطیر مزدکی،گاه شماری اسطوره ای-آیینی،جشن ها،پرندگان و حیوانات اسطوره ای و مباحث بسیار ارزشمندی درباره اساطیر ایرانی می باشد.

با توجه به نقش برجسته اسطوره ایرانی در دین زرتشتی،به نظر می رسد کتاب حاضر جدای از مباحث ارزشمندش در حوزه اسطوره پژوهی،منبع قابل توجهی برای شناخت دین زرتشتی باشد.